МОМИҚ ЕТИШТИРИШГА ИХТИСОСЛАШГАН ҚУЁНЛАР

2

Бундай зотларнинг энг машҳур ва маҳсулдорлари ангор ва оқ момиқ саналади. Момиқли қуённинг маҳсулдорлиги организмининг мустаҳкамлигига боғлиқдир. Шу ўринда таъкидлаб ўтиш жоизки, оқ момиқ зоти чидамлилиги билан бошқа қуёнлардан ажралиб туради.
Оқ момиқ бошининг катталиги ўртача, думалоқлашган, қулоқлари калта, доимо тик туради. Кўкраги чуқур бўлмайди, бағбақаси йўқ, бели кенг, аркасимон, сағири ҳам кенг, мушаклари етарлича ривожланган бўлади.
Баданини қоплаб турган юнгнинг92-96% момиқдан ва8-4% тукдан иборат бўлиб, момиғи гўшт-тери олишга ихтисослашган зотга мансуб қуён момиғига нисбатан 1,5 баробар пишиқ бўлади. Момиқ узунлиги11 см гача, ангор қуёнининг момиғи эса25 см гача бўлиши мумкин. Катта қуёндан йилига  ўртача 350-450 гр,  яхши боқилган бўлса 600-650 гр, айрим сара жониворлардан эса 1000 гр момиқ олинади.
Бир ойга тўлган қуёнчалар вазни350-450 гр бўлиб, икки ойда 1 кг га етади.
Қуён момиғидан тайёрланган ашёлар сифати кашмири, вигонь ва альпигадан тайёрланган ашёлар сифатига тенг, айрим жиҳатларига кўра эса ҳатто бир неча устунликларга эга саналади. Мисол учун, қуён момиғи ювиш, қуритиш, туклардан
тозалаш каби қимматга тушадиган амалларни бажармасдан ҳам қайта ишланишга тайёрдир. Қуён момиғидан тайёрланган ашёлар айрим даволовчи хусусиятларга ҳам эгадир. Бундай ашёлар мисол учун, радикулит ёки невралгия билан
касалланган одамларга тавсия этилади. Қуён момиғи иссиқ сақлаш хусусиятига кўра қўй жунидан ўн баробар устун туради.
Урғочи қуёнда эркак қуёнга нисбатан момиқ кўп ва жуда ингичка бўлади. Шу сабабли момиқ етиштиришга ихтисослашган қуёнчиликда эркак қуёндан насл олиш учунгина фойдаланилади холос. Урғочини боқиш давомийлиги5-6 йил.
Болалатиш маромининг жадаллиги ўзга зотларга нисбатан суст, негаки ушбу зотга мансуб бола эмиздираётган қуён урчитишга қуйилмайди. Илк бор 8 ойга  тўлгандагина урчитилади. Момиқли қуён кўп болали, бироқ сутлилик даражаси гўштга ихтисослашган қуёнга нисбатан паст бўлади. Шу сабабли оқ момиқ уясида 6 бошдан ортиқ бола қолдирилмайди. Янги туғилган қуёнчаларнинг жинси
аниқланиб, асосан урғочи қуёнчалар қолдирилади. Агар жониворлар бошини кўпайтириш зарурати туғилса, урғочини йил давомида урчитиб бориш мумкин. У,  одатда, январь ойидан май ойига қадар, момиқ йиғиб олингач 8-10 кундан сўнг, уруғлантирилади. Бир ёки икки ой ўтказиб урчитилиш тавсия этилмайди. Акс ҳолда ҳомиладор урғочи бола ташлаши ёки туғилган болаларини эмиздирмай қўйиши мумкин. Шу боис, момиқ ўз вақтида йиғиб(қирқиб) олинмай қолади.
Бунда момиқ сифати ҳам пасайиб(чигаллашиб) кетади. Момиқли қуённинг янги зотини чиқариш мобайнида саралаш амаллари қатъий талабларга риоя қилинган
тарзда, айниқса соғлигига кўра ажратиб, бажарилади. Касал қуённи ёшлигидаёқ,
шунингдек, момиқ беришга яроқсиз бўлиб қолган ҳар қандай ёшга тўлган қуённи ажратиб олиш зарур. Чунки момиқ миқдори ва сифати қуённинг соғлиғига боғлиқдир.

Момиқли қуён танасида дағал тук бўлмаслиги момиғининг тез чигаллашиб кетишига олиб келади. Бунинг олдини олиш учун қуён танасида етилган момиқни мунтазам юлиб бориш зарур. Модомики момиқ ушбу қуён берадиган асосий маҳсулот экан, унинг тоза, имкон қадар узун, зарарли аралашмаларсиз бўлиши
учун махсус чоралар кўриш талаб этилади. Бунинг учун момиқли қуён катаги доимо тоза ва қуруқ бўлиши, тезак, кир тўшама ва ем қолдиқларидан муттасил тозаланиб борилиши даркор.
Момиқ ўсишини яхшилаш учун қуён емига балиқ мойи ёки тривитамин, суяк уни, бўр ва кукун қилиб янчилган тухум пўчоғи қўшилади. Булар нафақат момиқ ўсиши ва сифатига ижобий таъсир кўрсатади, балки момиқли қуённинг гўшт-тери
олишга ихтисослашган қуёнга нисбатан нозик бўлган суяклари мустаҳкам бўлишига ҳам омил бўлади.
Қуён момиғи илк бор у ҳаётида биринчи маротаба тулаётган пайтда юлиб олинади, келгусида эса ҳар 2-2,5 ойда, момиқ тўла ўсиб борган сари юлиб борилади. Момиқ, қуённинг боши ва оёғининг сакратувчи бўғинларидан ташқари, танасининг барча қисмларидан тўла-тўкис юлиб олинади. Момиқ юлиш ишлари
қуйидагича бажарилади: қуённи қаршингиздаги стол ёки ўриндиқ устига жойлаштирасиз(тиззангизга олиб ўтиришингиз ҳам мумкин). Уни тинчлантиргач, бош ва кўрсаткич бармоқларингиз билан боши яқинидаги момиқдан озроқ юлиб
оласиз ва шу тариқа аввал бел ва биқинлари сўнгра қорин соҳасини тозалайсиз.
Момиқ, қуёнга озор бермай осон узилиши лозим. Унинг юлиниши шу тарзда кечса қуён зоти тоза эканлигидан далолат бўлади. Негаки момиқ олишга ихтисослашган асл зотли қуён танасида дағал тук бўлмайди. Агар қуён жони оғриётгани сезилса зоти асл эмаслигига иккиланмасангиз ҳам бўлаверади. Бу ҳолда момиқ тароқ билан тараб олинади. Болалашига оз қолган урғочи момиғини юлиш мобайнида ниҳоятда эҳтиёт бўлиш лозим. Эркак қуённинг момиғини ҳам бевосита урчитишдан олдин юлиб олиш тавсия этилмайди. Йилнинг илиқ кезларида урғочи болалаганидан сўнг, уяда мавжуд момиқ ғарамини йиғиб олиш мақсадга мувофиқдир. Уядан олинган момиқ пичан, сомон, пайраҳа каби бегона жисмлар ва ем қолдиқларидан астойдил тозаланади ва узунлигига қараб
сараланади.
Момиқ олишга ихтисослашмаган қуён момиғи ҳам худди шу усулда йиғиб олинади. Қуённи сўйишдан бир ой олдин момиғи астойдил юлиб олинади. Шундай қилинса сўйиш фурсати келган жонивор мўйнасининг сифати яхши, момиғи
чигаллашмаган бўлади.
Йилнинг совуқ кезларида(об-ҳаво ҳарорати манфий бўлганида) момиқли қуён иссиқ хонага кўчирилади. Бунинг иложи бўлмаса қуён момиғи тўлиқ юлинмайди.
Узунлиги ва тозалигига кўра қуён момиғи тўрт навга бўлинади.

Қуёнча танлаб олаётганда унинг ҳолати, ҳаракатчанлиги, шўхлиги, баданининг тозалигига эътибор беринг. Агар қуёнчанинг думи кир, нажас ёпишган бўлса ичи бузилган бўлиши мумкин. Ланжлик, кам ҳаракатчанлик, юнгининг хиралиги ҳам қуёнчанинг касаллигидан далолат беради. Қичима ва қўтир касалликларига чалинмаганлигини билиш учун қулоқларининг чаноқларини диққат билан кўздан кечириб чиқинг. Соғлом қуёнчаларнинг қулоқлари тоза ва етарлича узун бўлиши лозим. Бу аломат йирик бўлиб улғайишларига ишора қилади. 1,5-2 ойга етган қуёнчаларни харид қилар экансиз
ташқи кўринишига эътибор беринг. Соққачага ўхшаб кетадиган юмалоққина қуёнча йирик бўлиб ўсмайди. Озғин бўлса ҳам узун қуён танланг. Агар 3-4 ойдан сўнг сўйиш мақсадида харид қилаётган бўлсангизñ эркагини танланг. У, одатда, тезроқ семиради ва натижада ем нисбатан кам сарфланади.
Эркак қуённи урғочидан ажратиб олиш қийин эмас. Қуённи қўлингизга олиб, бошини орқа томонингизга йўлланг ва тирсагингиз билан биқинингизга аста қисинг. Қуённи қисиб турган қўлингиз билан думини юқорига кўтаринг. Бўш
қўлингизнинг бош ва кўрсаткич бармоқлари билан жинсий аъзоси яқинидаги теридан тутиб жониворнинг қорин томонига аъзосини ташқарига чиқаришга ҳаракат қилиб, туртинг.
Қуён эркак бўлса, ёшига қараб5 мм дан10 мм гача конуссимон қувурча кўринади.
Урғочининг жинсий аъзоси ҳалқага ёки эндигина очилаётган гулбаргга ўхшаб кетади.

Дўстларингизга ҳам улашинг!