Bodringda ildiz chirishi: Sabablari, belgilari va unga qarshi kurashish choralari

Ildiz chirishi — asosan Pythium, Fusarium va Rhizoctonia kabi patogen zamburug’lar tomonidan qo’zg’atiladigan xavfli kasallik bo’lib, o’simlikning hosildorligi va yashovchanligiga jiddiy zarar yetkazadi.
Kasallikning kelib chiqish sabablari:
  • Haroratning beqarorligi: Issiqxonalarda tuproq haroratining keskin o’zgarishi hamda uning optimal me’yordan, ya’ni 21°C dan past (14-16°C) bo’lishi.
  • Noto’g’ri sug’orish: O’simliklarni sovuq (9-11°C) suv bilan sug’orish zamburug’lar ko’payishi uchun qulay muhit yaratadi.
  • Agrotexnik xatolar: Urug’ni maxsus fungitsidlar bilan dorilamasdan o’ta chuqur ekish va tuproqda namlikning ortib ketishi (aeratsiyaning buzilishi).
  • Oqibati: Bu omillar ta’sirida bodring urug’i unmasdan yoki urug’barg tuproq yuzasiga yorib chiqmasdan avvalroq chirib ketadi.
Kasallikning klinik belgilari:
  • Poyadagi o’zgarishlar: Poyaning pastki qismida dastlab qaynoq suvda kuyganga o’xshash rangsiz, keyinchalik esa qo’ng’ir dog’lar paydo bo’la boshlaydi.
  • Ildiz bo’g’zining zararlanishi: O’simlikning ildiz bo’g’zi ingichkalashadi, to’qimalar qo’ng’ir tus olib, tezda chiriydi.
  • So’lish jarayoni: Ildiz tizimi o’z funksiyasini yo’qotganligi sababli, o’simlik yotib qoladi, so’liydi va oxir-oqibat nobud bo’ladi.
Kasallikka qarshi kompleks kurashish choralari (Ilmiy va agrotexnik yondashuv):
  • Sog’lom material tanlash: Urug’likni faqat kasallikdan xoli, sog’lom ekinlardan yig’ib olish.
  • Urug’larga termik ishlov berish: Urug’larni ekishdan oldin ikki bosqichli qizdirish usulini qo’llash yuqori samaradorlik ko’rsatadi:
    1. Dastlab 50-52°C haroratda 3 sutka davomida qizdiriladi.
    2. So’ngra harorat asta-sekin 78-80°C gacha ko’tarilib, shu rejimda yana 1 sutka saqlanadi. Bu jarayon urug’ ichidagi yashirin infeksiyalarni to’liq yo’q qiladi.
  • Biologik va kimyoviy himoya: Urug’larni ekishdan avval Trixoderma (Trichoderma) asosidagi biologik preparatlar yoki zamonaviy fungitsidlar bilan dorilash.
  • To’g’ri parvarish: Issiqxonada mikroiqlimni barqaror saqlash, faqat iliq suv (20-22°C) bilan sug’orish va tuproqning havo o’tkazuvchanligini (aeratsiya) ta’minlash muhim ahamiyatga ega.