TOKNI KESISH VA UNGA SHAKL BERISH BO‘YICHA TAVSIYALAR

🌱 Tokni to‘g‘ri kesish — har yili mo‘l va sifatli hosil olishning muhim shartlaridan biri. To‘g‘ri shakllantirilgan tok quyosh nuri, suv va oziq moddalaridan samarali foydalanadi, parvarishlash hamda qishga ko‘mish ishlari esa osonlashadi.

 1. Tokka qanday shakl berish kerak?
Qish mavsumida tok ko‘miladigan hududlarda ko‘p yengli yelpig‘ichsimon shakl keng qo‘llaniladi. Bu usul tokni yerga yotqizish va qishda himoyalashni osonlashtiradi.
Qator ichidagi tup oralig‘i navning o‘sish kuchiga qarab belgilanadi:
Kuchli o‘sadigan navlar — taxminan 2,5 metr.
O‘rtacha o‘sadigan navlar — taxminan 2 metr.

✂️ 2. Tokni kesishda kurtaklar soni
Kurtaklar sonini to‘g‘ri belgilash hosildorlikka bevosita ta’sir qiladi. Kurtaklar kam qoldirilsa, hosil beruvchi novdalar kamayishi mumkin. Haddan tashqari ko‘p qoldirilsa, uzum boshlarining rivojlanishi va novdalarning pishishi yomonlashadi.
Kesishda navning xususiyati, tupning yoshi, o‘sish kuchi va o‘tgan yilgi hosili hisobga olinadi.

🍇 3. Turli navlarda kurtaklar me’yori
Keltirilgan tavsiyalarga ko‘ra, bir tupda qoldiriladigan kurtaklar soni quyidagicha bo‘lishi mumkin:
Pushti toifi, Nimrang, Husayni, Surxok Kitabskiy, Qora va Oq kishmish — 200–300 tagacha.
Bayan-shirey, Kuljinskiy, Soyaki — 160–200 ta.
Rkatsiteli, Saperavi, Pushti Muskat, Aleatiko — 150–180 ta.
Risling, Pino cherniy — 80–100 ta.
⚠️ Bu ko‘rsatkichlar barcha tokzorlar uchun bir xil me’yor emas. Kurtaklar soni nav, tupning holati, oziqlanish maydoni va parvarish sharoitiga qarab belgilanadi.

🌿 4. Novdalarni qanday kesish kerak?
Novdalarda 6–8, 9–12 yoki 12–15 ta kurtak qoldirib kesish usullari qo‘llaniladi. Kuchli va yaxshi rivojlangan novdalar uzunroq kesilishi mumkin.
O‘rinbosar novda hosil beruvchi novdadan pastroqda va yengning tashqi tomonida qoldiriladi. Bu kelgusi yil uchun yangi hosil novdalarini shakllantirishga yordam beradi.
Kesishda o‘tkir tok qaychisi yoki bog‘ arrasidan foydalanish, kesiklarni silliq bajarish va ko‘p yillik yenglarni ortiqcha shikastlamaslik kerak.

❄️ 5. Tokni qishga tayyorlash
Tok ko‘miladigan hududlarda kuzgi dastlabki kesishda sovuqda zararlanish ehtimolini hisobga olib, odatdagi me’yorga nisbatan 20–25 foiz qo‘shimcha kurtak qoldirish mumkin.
Bahorda tok ochilgach, qishda zararlangan va singan novdalar aniqlanadi hamda kurtaklar soni qayta me’yorlashtiriladi.
Tokni kesish, yerga yotqizish va ko‘mish muddatlari hududning ob-havosi hamda novdalarning pishish darajasiga qarab belgilanadi.

🌱 6. Sovuqdan zararlangan tokni tiklash
Tokning yer ustki qismi sovuqdan zararlanganida, tupning holatini baholab, sug‘orish va oziqlantirishni to‘g‘ri tashkil etish lozim.
Tup boshidan o‘sib chiqqan bachki novdalardan qulay joylashgan, kuchli va sog‘lom 8–10 tasi yangi shaklni tiklash uchun qoldirilishi mumkin. Ortiqcha novdalar yoshligida olib tashlanadi.

🌿 7. Ho‘mtok qilishni unutmang!
Novdalarni bog‘lash, ortiqcha bachkilarni olib tashlash va zarur hollarda chekanka qilish tok parvarishining muhim qismidir.
Ho‘mtokni o‘z vaqtida bajarish novdalarning to‘g‘ri joylashishiga, yorug‘lik va havo almashinuvining yaxshilanishiga hamda kuzgi kesish ishlarining yengillashishiga yordam beradi.

🍇 Xulosa: tokdan har yili mo‘l va sifatli hosil olish uchun to‘g‘ri kesish, kurtaklar sonini me’yorlashtirish, tokka mos shakl berish va o‘z vaqtida ho‘mtok qilish zarur.