Қишлоқ хўжалигидаги иқтисодий ислоҳотлар натижасида мамлакатимизнинг аграр соҳасида юксалишга эришилмоқда. Хусусан, етиштирилган ҳосилни қайта ишлашни ташкил этиш борасида самарадорлиги юқори бўлган қатор лойиҳалар ишлаб чиқилиб, амалда татбиқ этиляпти.
Сўнгги йилларда республикада ноанъанавий, жаҳонда талаб ва эҳтиёж катта бўлган қишлоқ хўжалиги экинларини етиштиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Жумладан, ўтган йили биринчи марта заъфарон (шафран) экиш йўлга қўйилди, соя майдонлари кенгайди. Бунинг яна бир аҳамиятли жиҳати шундаки, бу камёб, аммо қимматбаҳо маҳсулотларнинг асосий қисми чет мамлакатларига экспорт қилинади.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 14 мартдаги «2017-2021 йилларда республикада соя экишни кўпайтириш ва соя дуккакли экинларини ўстиришни ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарори тармоқда амалга оширилаётган ислоҳотларни янада жадаллаштирди.
Соя витаминларга бойлиги, озиқ-овқат саноатида кенг фойдаланилиши билан ажралиб туради. 2017 йилда республикада биринчи марта соя майдонлари 12 минг гектардан ортди. Деҳқонларимизнинг шижоатли меҳнати туфайли 14 минг тонна соя дони етиштирилди ва ушбу хомашёни қайта ишлаш ҳисобига аҳолига 2 минг тоннадан ортиқ соя ёғи, паррандачилик корхоналарига 10 минг тонна юқори озуқали шрот етказиб берилди.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 10 февралдаги «Республикада соя етиштириш ҳажмларини янада кўпайтириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорида таъкидланишича, республикамиз ҳудудида мутасаддилар томонидан бу экинни илмий асосланган ҳолда жойлаштиришга эътибор берилмади, унинг учун унумдорлиги паст, сув билан етарли даражада таъминланмаган майдонлар ажратилди, агротехника тадбирларини ўз вақтида ва сифатли ўтказиш ташкил этилмади. Фермер хўжаликларига етарли даражада сифатли уруғ етказиб берилмади. Натижада, 2017 йилда бу экиндан кўзланган ҳосил олинмади.
Республикада соя экини майдонларини янада кенгайтириш, серҳосил ва эртапишар навларини яратиш, бирламчи уруғчиликни ташкил этиш, етиштиришда янги замонавий агротехнологияларни қўллаш, ёғига бўлган эҳтиёжини таъминлаш мақсадида, ушбу қарорга мувофиқ, тегишли ҳокимлик ва ташкилотлар раҳбарларига уруғни оптимал муддатларда тўлиқ экиш, парвариш қилиш, ҳосилни ўриб-йиғиб олиш тадбирларининг ўз вақтида ҳамда сифатли ўтказилишини ташкиллаштириш юклатилди. Уруғлик, минерал ўғит, ёнилғи-мойлаш материаллари, кимёвий воситаларни етказиб бериш, соя етиштирувчи ривожланган давлатлар билан ўзаро ҳамкорликни йўлга қўйиш, янги замонавий технологияларни жорий этиш, фермер хўжаликлари ва соҳа мутахассислари малакасини доимий равишда ошириб бориш топширилди.
— Жорий йилда вилоятимизда 700 гектар майдонга соя экиш режалаштирилган, — дейди қишлоқ ва сув хўжалиги бошқармаси ғаллачилик ва дуккакли дон экинларини ривожлантириш бўлими бошлиғи А. Ризақулов. — Вазирлар Маҳкамасининг мазкур қарори ижросини таъминлаш мақсадида бу борадаги зарур чора-тадбирлар режаси ишлаб чиқилди. Маълумки, ўтган йилда соя ҳудудимизда биринчи марта 342 гектар асосий, 300 гектар такрорий майдонга экилган эди. Соҳада тажриба етишмагани туфайли айрим камчиликларга йўл қўйдик.
Айни кунларда мавсумга қизғин тайёргарлик кўрилмоқда. Соя етиштириш билан шуғулланадиган Хатирчи (100 гектар майдонга экилади), Кармана (150 га), Қизилтепа (250 га) ва Навбаҳор (200 га) туманларидан 90 та фермер хўжалиги сараланиб, улар билан асосий харидорлар — «Ванғози агроэкспорт» ва «Континент-Н ёғ-мой» масъулияти чекланган жамиятлари ўртасида контрактация шартномалари тузилаётир. Бу корхоналар, қарорда белгиланганидек, деҳқонларга уруғ, минерал ўғитлар, ёнилғи-мойлаш материаллари етказиб бериш ҳамда агротехник тадбирларни ўз вақтида ўтказишда кўмаклашишади. Ажратиладиган барча майдонларга соянинг «Селекта 302» нави экилади. Бу бизнинг иқлим шароитимизга жуда мос навдир.
Олим ЖАЛИЛОВ,
















