«Даун синдроми» касаллигини характерли аломатлари. “Даун синдироми” — туғма нуқсон касаллиги бўлиб, болаларнинг хам жисмоний хам ақлий тарафдан турли даражада ўсишдан қолиш билан характерланади. Соғлом одамларда хромосомалар йиғиндиси 46 тани ташкил қилади. ”Даун синдроми” касаллигида хромасомалар йиғиндиси 47 тани ташкил қилади. Чақалоқларда қандай йўллар билан ортиқча 47 – хромасома пайдо бўлишлигини медицина анқлай олмай турибди. Ўрганишлар, тажрибалар давом этмоқда.
Охирги йилларда олимларни хисобига кўра “Даун синдироми” — касаллиги тобора кўпайиб бормоқда. 1990 – йилда хар 1400 та чақалоқни биттасида, 2000 – йилда 1200 тадан биттасида, 2010 – йилда 850 тадан биттасида, 2015 – йилда 650 тадан биттасида, 2020 – йилда эса хар 350 тадан битта чақалоқ тугилиши учрамоқда. Ушбу тахлилдан кўриниб турибдики охирги 30 йилда 5 бароварга ушбу касаллик кўпайган. Бу кўрсаткич келгуси йиллар давомида янада кўпаиши кутилмоқда. Бу касалликни ушбу синдиромни белгиларни биринчи бўлиб тарифлаб берган англиялик врач Джон Даун 1866 йилда тариф берган ва уни “монголоид синдроми” деб ном берган, кейинчалик, яьни 1961 йилда Джон Даун шарафига “Даун синдроми” деб қайта номланган. Даун ушбу касалликни 12та аломатини изохлаб берган, хозирда унинг аломати 56тадан ошиб кетган. 2006 – йилдан бошлаб дунёда 21 – март куни “Даун синдироми” билан касалланган болалар куни сифатида нишонланади.
Бутун хаёти довомида “Даун”чилар мутахасислашган тиббий кўрикка мухтож хисобланади. Барча болаларни турли даражада жисмоний хамда ақлий етишмовчилиги бўлади. Улар мактабгача таълим муассасаларига қисқа вақтли ташкил қилинган ўқув гурухларига қатнашиб, кейин махсус мактабларда ақли зайифлар дастури бўйича ўқитилади. Болаларни кейинги хаёти ота-онасига боғлиқ бўлиб қолади. Уларнинг кўпчиликларини хаёти қисқа 30 ёшгачани ташкил қилади. Одатда “Даун” чилар фарзанд кўрмайдилар. Ушбу касаллик билан туғилган болаларга давлатнинг маблағлари билан бирга, уларнинг ота-оналарнинг хисобсиз маблағлари сариф бўлмоқда. Ушбу касалликни пайдо бўлишига асосий сабаблардан самарасиз ва асаббузар стресларни кўпайиши натижасида унга қатнашган иштирокчиларни бош мия қоринчаларини катталашуви (черепной давления) касаллигини ортиган шаҳсларнинг фарзанд ва набираларидан, алоқа воситаларни ривожланиши, радио ва магнит тўлқинларини инсон организмига таьсирини кучайиши хисобига, уяли телефонларни хамда компютерлардан интернет орқали хаддан ошиқ фойдаланиш сабабли, инсон организмида В гурух витаминлари етишмаган ота – оналардан шундай касалланган болалар туғилмоқда. В гурух витаминлар, яьни дармондорилар: В1 – тиамин, В2 – рибофлавин, В3 – ниацин, В4 –пантотенат, В6 – придоксин ва В9 – фолат кислатаси каби даримондорилар “Жанат мевалари” деб ном олган қуйдаги меваларни таркибида кўплаб учрайди : анжир – (инжир), анор – (гранат), жийда — (лоҳ восточний), ёнғоқ — (орех). нок — (груша), тут – (шелковица), узум – (виноград) каби меваларни инсонлар меёридан камроқ истимол қилинганлиги сабабли В гурухидаги дармондорилар инсон организимларида тобора камайиб бормоқда. Натижада “даун синдироми” билан туғилган болалар касаллиги тобора кўпайиб бормоқда.
Тиббиётда «Даун синдроми» касаллигини даволаш йўллари. Тиббиётда ушбу касалликни дефектолог даволайди.
Дефектология – лат.defectus – нуқсон, жисмоний ва руҳий нуқсонли болалар ривожланишининг психофизик хусусиятлари, уларга таьлим-тарбия бериш қонуниятларини ўрганувчи фан. Болаларнинг ақлий ва жисмоний ривожланишининг обьектив қонуниятларини кўрсатиб беради, шу қонуниятлар асосида бола ривожи жараёнида унинг нуқсонларини йўқата бориш принципларини ва воситаларини белгилаб беради. Дефектология – қуйидаги 4 сохага бўлинади:
- Сурдопедагогика – кар ва қулоғи оғирлар сохаси, (1770 йилдан);
- Тифлопедагогика – кўр ва кўзи ожизлар сохаси, (1784 йилдан);
- Олигофренопедагогика – ақли заифлар сохаси, (1859 йилдан);
- Логопедиопедагогика – нутқ камчиликлари сохаси, (1867 йилдан).
Олигофренопедагогика – юнон. oligofrenos – (ақли заиф болалар)ни тарбиялаш ва ўқитиш, ижтимоий хаётга жалб этиш масалаларини медицина ва педагогиканинг ривожланиши туфайли дефектологиянинг муайян йўналиши.
Логопедиопедагогика – (юнон. logos – сўз, тарбиялаш) нутқдаги камчилик сабабларини ва уларни олдини олиш, тузатиш ўйлларини ўрганадиган дефектологиянинг муайян йўналиши.
Нуқсонли ва заиф болаларни жамиятга фойдали кишилар қилиб тарбиялаш, махсус мактабларга юклатилган. Шахрихон туманида 1та, Андижон вилоятида 4та, Республикамизда 50дан ортиқ махсус мактабларда ушбу касаллик билан туғилган болалар ўқитилмоқда ва даволанмоқдалар.
“Жаннат мевалари” номи билан аталувчи мевалар ёрдамида «Даун синдроми» касаллигини халқ табоботи усулида даволаш.
Аввало “Даун синдироми” билан туғилган болалар касаллигини даволаш ва уни келиб чиқишини камайтириш учун, ушбу касаллик аломати бор хар бир бола ва унинг ота-онаи билан алохида махсус программа тузиб, юқоридаги “Жанат мевалари”ни меъёр даражасида истъемол қилиши туфайли организимни В гурух дармондорилари билан таъминлаш чораларини кўриш лозим. Инсон ўз оганизимини В гурух дармондорилари билан таъмилаш учун қуйдаги “Жаннат мевалари” дан хафта давомида қуйидагича истъемол қилиш лозимдир:
– Анжир мевасидан, уни қоқисидан ва муроббосидан 100 грам,
– Анор мевасидан ва уни шарбатидан 200 грам,
– Жийда мевасидан 200 грам,
– Ёнғоқ мағизидан 50 грам,
– Нок мевасидан, унинг шарбатидан ва қоқисидан 200 грам,
– Тут мевасидан ва унинг майизидан, шарбатидан 200 грам,
– Узум мевасидан ва унинг майизидан 100 грам хар куни нонуштада, тушликда ва кечки овқатда тенг миқдорда таънавул қилиш мақсадга муваффиқдир. Бу меьёр катта ёшдагиларга, яьни 12 ёшдан бошлаб истемол қилинади, 0-3 ёшгача юқоридаги меьёрнинг 20 фоизи, 3-8 ёшдагилар 40 фоизи ва 9-12 ёшдагилар 60 фоиз миқдорида истемол қилиши тавсия қилинади.
Бунинг учун “Жанат мевалар”нинг дарахтларини хозиргига нисбатан мамлакатимиз худудида бир неча баробарга ошириш лозимдир. Чунки юқоридаги меьёрларда мамлакатимиз ахолиси истемол қилса, хозирги вақтда етиштирилган “жаннат мевалари”нинг миқдори нари борса 4 – 5 ойга етади холос, қолаверса улар бозорларимизда бўлса хам, хар кимни хам сотиб олишга қурби етмайди, нархи осмондадир.
Ҳар ким ўзи шахсий наъмуна кўрсатиб “Жанат мевалари”ни дарахт кўчатларини кўпроқ томорқаларга, йўл, ариқ ва бўш ётган ерларга, қишлоқ ва шахарлардаги кўчалар атрофига ва хиёбонларга, истирохат ва дам олиш жойларига, давлат миқёсида махсус плантациялар ташкил қилиб, уларни кўчатларини экишни ташкил қилиш махсадга мувофиқдир. Айниқса йилдан – йилга камайиб кетаётган экологик соф, хар қандай кимёдан холи бўлган тут, жийда, анжир, анор, ёнғоқ, нок ва узум каби дарахтларни янги навларини кўчатларини махсус ўқув марказларда етиштириш ва уларни кўпайтиришни йўлга қўйишни кечиктириб бўлмайдиган вазифа бўлиши керак.
Юқоридаги “етти жанннат мевалари”нинг уруғ ва кўчатларидан интенсив боғлар ташкил қилиб, эко ва агротуризмларни ривожлантириш, уларни янги ботаник, биологик ва физик хоссаларини, айниқса ёшларни мактаб ёшиданоқ, махсус илмий марказларда ўргатишни хозирданоқ бошлаш, ҳозирги замон даврининг кечиктириб бўлмас таьлабидир. Уларни баҳор вақтида гулларининг ҳидларидан, ёз ва кузда уларнинг меваларидан, қишда эса қуритилган қоқи – майизларидан ва уларнинг шарбат ва сокларидан инсонлар ҳар куни меьёрий миқдорда истеьмол қилиб турилса, инсоннинг касалликларга бўлган имунитетларини ошишига, умрларини узайтиришга ва 150 дан ортиқ юқумли ва юқимсиз касалликларни олдини олишга имкониятлар яратилади.
Бу кўпчилик учун эзгу ишга Андижон вилояти, Шахриҳон туманидаги “Найнаво оқшоми” илмий экспериментал уруғчилик кўп тармоқли фермер хўжалигида бошланганлигини билдирамиз. Шахрихон туманидаги №-15 –сонли ММИ (Махсус мактаб интернати), хамда ушбу касаллик билан касалланган болаларнинг ота-оналари билан хамкорлик қилиб, жаннат меваларини кўчатларини фермер хўжалиги далаларига, махсус мактабни ерлари ва ота-оналарнинг шахсий томорқа хўжаликларининг ерларига уша болаларни қўллари билан экиб, уларни ўзлари парваришлаб, хосилидан бахраманд бўлишлари керак.
Ушбу касаллик аломатлари билан туғилган болалардан тарихда буюк алломалар, олимлар ва арбоблар чиққанлар. Масалан, Ленардо да Винчи (1452-1519, италия), Галилео Галилей (1564-1642, италия), Исак Ньютон (1643-1727, англия), Владимир Ильич (Ульянов) Ленин (1870-1924, россия), Альберт Эйнштейн (1879-1955, швейцария), Алексей Николаевич Толстой (1882-1945, россия), Машраб (1657-1711, Ўзбекистон, Наманган) ва бошқалар. Бу рўйхатни минглаб давом эттириш мумкин. Хурматли ота-оналар нуқсонли туғилган ўз фарзандингизни буюк шахслар рўйхатига қўшишни бугундан бошланг. Биргаликда хамкорлик қилишга чақирамиз.
Мизозларимизга енгиллик бўлишлиги учун хозирги кунда 7 хил жаннат меваларидан тайёрланган ООҚ (озиқ-овқат қўшимчаси — био добавка) ишлаб чиқаришни йўлга қўйилди.
Ўринбоев Абдумалик – «Найнаво оқшоми» илмий экспериментал уруғчилик кўп тармоқли фермер хўжалигини илмий ходими, Ўзбекистон тиббий – илмий фаолият билан шуғилланувчилар «ТАБОБОТ» Академиясининг аьзоси ва Махпират номидаги Ўрта Осиё халқлари тарихи институтини «ТУРОН» фанлари Академиясининг Фахрий Академиги;
Сулаймонов Бегзод Алимқулович – Шахрихон туманидаги №-15 ММИ ўқитувчиси, тадқиқотчи;
Мохигул Шарафиддинова – Андижон Давлат Университетини 3 – босқич талабаси, тадқиқотчи;




















